تعریف ترکه

فردی که فوت شده (متوفی) دارای یک سبد دارایی است. بخشی از این دارایی مثبت باشد که شامل طلبها، حقوق و اموال متوفی است. قسمتی از دارایی متوفی نیز منفی است که شامل بدهی های وی است. مجموع دارایی های مثبت و منفی متوفی را ترکه متوفی می گویند. حال برای اینکه ترکه به وارثان تعلق گیرد باید اقداماتی از قبیل مهر و موم ترکه انجام شود. دعاوی مربوط به ترکه به سه دسته مهر و موم ترکه، تقسیم ترکه و الزام به فروش ترکه در صورت اختلاف در مالکیت را شامل میشود. با وکلای مؤسسه ترنم عدالت همراه باشید تا شما را با حقوق مربوط به ترکه آشنا نمایند.

الف- مهر و موم ترکه

اقدام مهر و موم ترکه در شورای حل اختلاف است. آن هم شورای حل اختلاف که آخرین اقامتگاه متوفی در آن قرار داشته است. در فرضی که متوفی اقامتگاهی نداشته باشد شورای حل اختلاف آخرین محل سکونت وی مورد نظر قرار می گیرد. پس از مهر و موم ترکه اشخاص ذی نفع که معمولاً شامل وراث و موصی له هستند تقاضای رفع مهر و موم ترکه را می نمایند که پس از آن تحریر ترکه انجام می شود. منظور از تحریر ترکه تعیین فهرستی از دارایی های متوفی است. پس از آن تصفیه ترکه صورت می گیرد؛ به این معنا که چنانچه کسی طلبی از متوفی داشته باشد پرداخت می گردد. در نهایت آنچه باقی مانده است متعلق به وراث است.

حال وراث نسبت به ماترک حالت اشاعه یا شراکت پیدا کردند. در این حالت چنانچه ما ترک قابل افراز باشد افراز صورت می گیرد و منظور از افراز تقسیم مال غیر منقول مشاع به نسبت سهم هر یک از شرکاء. در صورتی که آن مال غیر قابل افراز باشد گواهی عدم افراز صادر می شود و وراث درخواست فورش مال مشاع را می نمایند.

عنوان درخواست دستور فروش مال مشاع است. به این معنا که درخواستی است که شریک مشاعی در صورت عدم توافق شریک یا شرکاء دیگر جهت فروش ملک مشاع غیر قابل افراز، به دادگاه ارائه می دهد.

نکته درخور توجه این است که در صورتیکه یکی از وراث حاضر به فروش مال مشاع نگردد اگر غیر قابل افراز و تقسیم بودن ملک از سوی دادگاه احراز شده باشد در این حالت نیز شریک مخاف کاری از پیش نمی برد و به موجب حکم دادگاه الزام به فروش می گردد.

دادخواستی از سوی وراث جهت الزام به فروش ترکه در فرض حدوث اختلاف با عنوان «دستور فروش ملک مشاع» مطرح می گردد. برای مشاهده  دادخواست الزام به فروش ترکه در صورت اختلاف در مالکیت اینجاکلیک نمایید.

ب- تقسیم ترکه

مرگ اتفاقی طبیعی است که برای هر شخص حقیقی در کره‌ی خاکی روی می‌دهد. با مرگ یک فردی آنچه از وی باقی مانده است در ترکه یا میراث وی می‌باشد که به بازماندگان وی تعلق دارد. حال پرسش این است که تقسیم ترکه چگونه اتفاق می‌افتد؟ تقسیم ترکه مستلزم طی چه مواردی است؟

قانون امور حسبی به قوانین و مقررات مربوط به تقسیم ترکه پرداخته است. ماده 300 این قانون چنین مقرر داشته است:

«در صورت تعدد ورثه هر یک از آن‌ها می‌توانند از دادگاه درخواست تقسیم سهم خود را از سهم سایر ورثه بخواهند». حال چنانچه در بین وراثی اشخاصی باشند که محجور باشند و ولی یا قیم داشته باشند چه تکلیفی برای آن‌ها مقرر است؟ قانون‌گذار از این امر نیز غافل نبوده است و تدبیری برای این مورد اندیشیده است. ماده 301 قانون امور حسبی به این مورد اختصاص یافته است. این ماده چنین بیان نموده است: «ولی و وصی و قیم هر وارثی که محجور باشد و امین غائب و جنین و کسی که سهم‌الارث بعضی از ورثه به او منتقل شده است و همچنین موصی‌له و وصی راجع به موصی‌به، در صورتی که وصیت به جزء مشاع از ترکه شده باشد حق درخواست تقسیم را دارند».

علاوه بر آنچه در فوق گفته شد، ممکن است یکی از وراث غایب مفقودالاثر باشد که در این فرض برای او امین تعیین می‌شود تا تقاضای تقسیم ترکه از سوی امین صورت بگیرد.

پرسشی دیگری که ممکن است در این زمینه پیش بیاید این است که دادخواست «تقسیم ترکه» باید دارای چه مواردی باشد:

1. نام و مشخصات درخواست‌کننده و متوفی.

2. ورثه و اشخاص دیگری که ترکه باید بین آن‌ها تقسیم شود و سهام هر یک.

به‌منظور تقسیم ماترک (ترکه، میراث) باید مراحلی طی شود که در ذیلاً به توضیح آن‌ها می‌پردازیم:

الف) انحصار وراثت: شورای اختلاف آخرین اقامتگاه متوفی گواهی صادر می‌کند که بر طبق آن ورثه‌ی متوفی تعیین می‌گردند. البته باید توجه داشت ممکن است نیاز باشد تا برای تعیین وراث آگهی شود که در این فرض شورا آگهی منتشر می‌کند.

ب) مهر و موم ترکه: اقدام دیگری که در راستای تقسیم ترکه انجام می‌شود، مهر و موم ترکه است. مهر و موم ترکه به این منظور صورت می‌گیرد تا از هر گونه دخل و تصرف در آن جلوگیری به عمل آید.

پ) تحریر ترکه: منظور از تحریر ترکه تهیه‌ی فهرستی از دارایی‌های متوفی است که به آن تحریر ترکه گفته می‌شود.

ت) قبول یا رد ترکه: وراث 3 نوع عمل در رابطه با ترکه انجام می‌دهند: 1. مطلقاً آن را قبول می‌کنند، یعنی تمامی بدهی‌های متوفی را عهده‌دار می‌شوند. 2. ترکه را تا میزانی که کفاف دیون متوفی را می‌دهد می‌پذیرند. 3. ترکه را مطلقاً قبول نمی‌کنند. به این معنی که به هیچ‌وجه نمی‌پذیرند که دیون متوفی را پرداخت کنند.

ث) تصفیه ترکه: این عمل از سوی وراث یا وصی انجام می‌شود تا مورد وصیت را از ماترک خارج نمایند.

پ- الزام به فروش ترکه در صورت اختلاف در مالکیت.

افراد در اجتماع ممکن است به دلایل گوناگونی مالی را با یکدیگر شریک شوند. شراکت گاه ممکن است در نتیجه عمل اختیاری و ارادی شرکا باشد و آن زمانی است که افراد دور یکدیگر جمع شده و با هم عقد شراکت منعقد می نماید. در مقابل شراکت ممکن است به شکل قهری باشد. یکی از بارزترین مواردی که شراکت در آن به صورت قهری اتفاق می افتند «ارث» است. برای مشاهده نمونه دادخواست تقسیم ترکه اینجاکلیک کنید.

این نوع دعاوی از دعاوی پیچیده ای است که نیازمند مشاوره با وکیل است.