عنوان جرم اختلاس را در دوره های اخیر در رسانه ها و اخبار بسیار شنیده‌ایم. این عنوان دقیقا به چه معناست؟

اختلاس در نگاهی کلی، به این معناست که کارمندان و یا وابستگان به دولت یا یکی از قوای سه گانه و یا مامورین به خدمت عمومی  و یا نیروهای مسلح، اموال و وجوه و اشیاء متعلق به دولت یا بیت المال و یا اشخاص دیگری را که به آنها سپرده شده، برداشت و تصاحب کنند. به طور مثال به آقای رضایی که کارمند بخش مالی اداره‌ی برق است، وجوهی سپرده شده است تا به شرکتی منتقل نماید اما آقای رضایی به جای انتقال این وجوه به شرکت مزبور آنها را به حساب خودش واریز می‌نماید. در این فرض به این دلیل که مرتکب شخص دولتی است جرم اختلاس محقق شده است.    

این عنوان مجرمانه در ماده‌ی پنجم از قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری جرم انگاری شده است.

مرتکب اختلاس کیست؟

مطابق قانون فوق، فرد مختلس باید ضرورتا از کارمندان و کارکنان ادارات و سازمانها یا شوراها و یا شهرداریها و موسسات و شرکتهای دولتی و یا وابسته به دولت و یا نهادهای انقلابی و دیوان محاسبات و موسساتی که به کمک مستمر دولت اداره می‌شوند و یا دارندگان پایه‌ی قضایی و به طور کلی قوای سه گانه و همچنین نیروهای مسلح و مامورین به خدمت عمومی اعم از رسمی و یا غیر رسمی باشد. که درباره‌ی اختلاس مرتبط با  نیروهای مسلح، موادی در قانون مجازات نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 1382 و درباره‌ی اختلاس مرتبط با مامورین به خدمات عمومی، موادی در قانون راجع به محاکمه و مجازات مامورین خدمات عمومی مصوب 1315 وجود دارد.

بنابراین در یک فرض کلی، مرتکب اختلاس باید از کارمندان دولتی یا وابسته به دولت یا یکی از قوای سه گانه باشد و عنوان اختلاس برای افراد عادی قابل استفاده نیست و بر رفتارهای مجرمانه‌ی افراد عادی که با اختلاس مشابهت هایی دارند و یا رفتار های مجرمانه‌ای که علیه منافع و اموال شرکتهای خصوصی رخ می‌دهند، عناوین دیگری مانند خیانت در امانت، کلاهبرداری، سرقت یا.. صدق می‌کند.

در اختلاس چه رفتار مجرمانه‌ای اتفاق افتاده است؟

فرد مرتکب که یکی از کارمندان و یا کارکنان وابسته به قوای سه گانه است، وجوه یا مطالبات یا حواله‌ها یا سهام و اسناد و اوراق بهادار یا سایر اموال متعلق به این سازمان‌ها و موسسات و یا اشخاص را که بر حسب وظیفه‌ به آنها سپرده شده است به نفع خود یا شخص دیگری تصاحب و برداشت کرده است.


مجازات اختلاس چیست؟

مجازات اختلاس با میزان مبلغ اختلاس شده ارتباط مستقیم دارد، به این نحو که اگر میزان اختلاس تا پنجاه هزار ریال (پنج هزار تومان) باشد، مرتکب به شش ماه تا سه سال حبس و شش ماه تا سه سال انفصال موقت از خدمات دولتی محکوم می‌گردد و اگر بیش از این مبلغ باشد مجازات قانونی آن دو تا ده سال حبس و انفصال دائم از خدمات دولتی است. (این نکته قابل ذکر است که با توجه به تصویب قانون در سال 1367 و معیار قرار دادن مبلغ پنج هزار تومان که در آن زمان مبلغ نسبتا بالایی محسوب می‌شده است، الآن اکثر جرایم اختلاس مشمول قسمت اخیر مجازات ذکر شده خواهند شد چون غالبا مبالغ اختلاس شده بیشتر از پنج هزار تومان هستند.)      

علاوه بر موارد مذکور در ماده‌ی 5 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری، قانون گذار موارد خاص دیگری را نیز اختلاس محسوب نموده است از جمله تبصره‌ی اصلاحی ماده 101 قانون استخدام کشوری در سال 1353 که استفاده‌ی غیر مجاز از وجوه صندوق بازنشستگی کشوری را در حکم اختلاس دانسته است که همان مجازات اختلاس را خواهد داشت.


تفاوت اختلاس با خیانت در امانت چیست؟

در حقیقت اختلاس به نوعی خیانت در امانت محسوب می‌شود و در هردو موضوع جرم که همان اموال و وجوه و اشیاء هستند به فرد مرتکب سپرده شده است. اما تفاوت اصلی دو عنوان مجرمانه خیانت در امانت و اختلاس، شرایط خاصی است که برای مرتکب جرم اختلاس در نظر گرفته شده است. ضمن این که رفتار مجرمانه در خیانت در امانت همانطور که در متن قانونی آن در ماده‌ی 673 و 674 قانون مجازات اسلامی آمده است شامل تصاحب کردن، استعمال کردن، مفقود کردن و تلف کردن موضوع جرم است که از رفتار مجرمانه‌ی اختلاس که تنها برداشت و تصاحب عنوان شده وسیع تر است و مصادیق بیشتری دارد.