پس از وقوع عقد نکاح زن باید تحت تمکین عام و خاص مرد باشد. تکمین عام و خاص به چه معنا است؟

تمکین عام به معنای بودن زن با شوهر در یک منزل و انجام امور جاری منزل است و تمکین خاص به معنای ایفای وظایف زناشویی است. حال اگر زن در انجام وظایف زناشویی از مرد تمکین نکند، و به اصطلاح نافرمانی نماید چه اتفاقی می افتد؟ در صورت عدم فرمانبرداری زن از شوهر زن در اصطلاح حقوقی ناشزه تلقی می شود.

 

ناشزه به چه معنا است؟

نشور در لغت به معنای بلند کردن است و در اصطلاح حقوقی به معنای عدم فرمانبرداری زن از شوهر است. ماده 1103 قانون مدنی بیان می کند:

«زن و شوهر مکلف به حسن معاشرت با یکدیگرند».

بنابراین در صورتی که زن نسبت به شوهر در انجام وظایف زناشویی نافرمانی ورزد، ناشزه است. در مقابل فرضی وجود دارد که هیچ کدام از زوجین بایکدیگر با حسن معاشرت رفتار نمی کنند. در این صورت «شِقاق» (به کسر ش) میان زن و شوهر حاصل شده است. آیه‌ی ۲۵ سوره‌ نساء در مورد شقاق بین زوجین چنین مقرر کرده است:

«و ان خفتم شقاق بینهما فابعثوا حکماً من اهله و حکماً من اهلها ان یریدا اصلاحا یوفق الله بینهما».

در واقع، شقاق برای زمانی است که میان زوجین اختلاف پیش آمده و کار به دشنام دادن و پاره کردن لباسهای یکدیگر رسیده باشد. در این جا نه مرد حاضر به حسن معاشرت با زن است و نه او را طلاق می دهد و نه زن تمایلی به برقراری رابطه مصالحه آمیز با شوهر دارد و نه درخواست طلاق خلع می دهد. برای اطلاعات بیشتر پیشنهاد می شود مقاله طلاق به درخواست زوجه را مطالعه کنید.

آثار عدم تمکین و ناشزه بودن زن چیست؟

چنانچه زن از نظر قانونی ناشزه تلقی شود، مستحق نفقه نخواهد بود. ماده 1108 قانون مدنی بیان می کند:

«هر گاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود».

بنابراین یکی از مهمترین آثار نشوز این است که به زن نفقه تعلق نمی گیرد. از دیگر آثار نشوز زن، ایجاد جواز برای مرد به منظور ازدواج مجدد است. به این معنا اگر نزد دادگاه اثبات شود که زن ناشزه است مرد می تواند از دادگاه تقاضای ازدواج مجدد کند و احتمالاً در فرض اثبات نشوز، دادگاه با او موافقت می کند. همچنین اگر زن ناشزه تلقی شود مرد می تواند بدون رعایت شرط تنصیف دارایی که در عقدنامه ذکر شده، همسر خود را طلاق دهد. برای اطلاعات بیشتر در این مورد اینجا کلیک کنید.


اما در برخی موارد با وجود اینکه زن از شوهر تمکین نمی کند، مستحق نفقه است.ذیلاً به بررسی این موارد می پردازیم:

موارد مجاز برای زن به منظور عدم تمکین چیست؟

مواردی که زن مجاز به عدم تمکین است؛ ولی ناشزه شناخته نمی شود، عبارتند از:

  • بودن زن و شوهر در یک منزل متضمن خوف و ضرر جانی، مالی و آبرویی براری زن باشد. ماده 1115 قانون مدنی در این خصوص مقرر می کند:

«اگر بودن زن با شوهر در یک منزل متضمن خوف ضرر بدنی و یا مالی یا شرافتی برای زن باشد زن میتواند مسکن علیحده اختیار کند‌ و در صورت ثبوت مظنه ضرر مزبور محکمه حکم بازگشت به منزل شوهر نخواهد داد و مادام که زن در بازگشتن به منزل مزبور معذور است نفقه بر‌عهده شوهر خواهد بود».

  • مرد مبتلا به امراض جنسی مسری باشد. ماده 1127 قانون مدنی در این خصوص مقرر کرده است:

«هرگاه شوهر بعد از عقد مبتلا به یکی از امراض مقاربتی گردد زن حق خواهد داشت که از نزدیکی با او امتناع نماید و امتناع به علت ‌مزبور مانع حق نفقه نخواهد بود».

  • تعیین محل زندگی بر عهده زن باشد. ماده 1114 قانون مدنی بیان می کند:

«زن باید در منزلی که شوهر تعیین میکند سکنی نماید مگر آنکه اختیار تعیین منزل به زن داده شده باشد».

بنابراین، اگر اختیار تعیین منزل به زن داده شده باشد و شوهر منزل را تعیین کند، زن می تواند از ایفای وظایف زوجیت در مقابل او امتناع کند.

  • زن مبتلا به بیماری مسری باشد. در صورتی که زن مبتلا به بیماری مسری از قیبل ایدز و یا کرونا باشد می تواند از تمکین نسبت به مرد خودداری کند؛ اما از حق نفقه برخوردار خواهد بود و ناشزه محسوب نمی شود. در پاره ای از موارد ممکن است زن مبتلا به بیماری باشد که مسری نبوده؛ لکن برقراری روابط جنسی را برای زن دشوار یا غیرممکن می کند. فرض کنید الف خانمی است که در فرج او استخوانی روییده و مبتلا به بیماری قَرَن است. در این صورت عدم نزدیکی زن او را از پرداخت نفقه محروم نمی کند.
  • استفاده از حق حبس برای زوجه. اگر زن از حق حبس خود استفاده می کند، همچنان مستحق نفقه است و ناشزه محسوب نمی شود. منظور از حق حبس چیست؟ به مجرد عقد نکاح زن مالک کل مهریه می شود. در اینجا زن می تواند تا زمانی که مهریه به او تسلیم نشده از تمکین در مقابل شوهر خودداری کند و این عدم تمکین مسقِط حق نفقه نخواهد بود و ناشزه در نظر گرفته نمی شود. ماده 1085 قانون مدنی در این مورد مقرر کرده است:

«زن میتواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفاء وظائفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع ‌مسقط حق نفقه نخواهد بود».

  • اگر زن در حالت انجام واجبات شرعی از قبیل روزه و حج و ... باشد می تواند از تمکین در برابر مرد خودداری کند؛ اما ناشزه محسوب نشود.