امروزه بسیاری از اختلافات میان کارگر و کارفرما بر سر احراز و اثبات رابطه کارگر و کافرمایی است. بسیاری از کارگران هستند که عمر زیادی را مشمول کار کردن برای کارفرمایان بی رحم می کنند؛ اما در آخر به دلیل خالی بودن دست کارگر برای اثبات رابطه کارگر و کافرمایی، متأسفانه دست کارگر بیچاره خالی می ماند و نمی تواند حق و حقوق خود را به طور کامل مراجعه کند. از اینجا است که اختلاف بین کاگر و کارفرما شروع می شود. پیشنهاد می شود مقاله حل اختلاف بین کارگر و کارفرما را مطالعه کنید.

تعریف کارگر و کارفرما در قانون کار چیست؟

قانون کار مصوب 1369/11/28 در ماده 2 خود کارگر را چنین تعریف کرده است:

ماده 2 قانون کار: کارگر از لحاظ این قانون کسی است که به هر عنوان در مقابل دریافت حق السعی اعم از مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا به درخواست کارفرما کار می کند.

در ماده 3 قانون کار تعریف کارفرما چنین آمده است: 

ماده 3 قانون کار: کارفرما شخصی است حقیقی یا حقوقی که کارگر به درخواست و به حساب او در مقابل دریافت حق السعی کار می کند. مدیران و مسئولان و به طور عموم کلیه کسانی که عهده دار اداره کارگاه هستند نماینده کارفرما محسوب می شوند و کارفرما مسئول کلیه تعهداتی است که نمایندگان مذکور در قبال کارگر به عهده می گیرند. در صورتی که نماینده کارفرما خارج از اختیارات خود تعهدی بنماید و کارفرما آن را نپذیرد در مقابل کارفرما ضامن است.

با توجه به موارد مذکور در مواد 3 و 4 قانون کار، کارگر کسی است که در قابل خواست کارفرما کار می کند و در مقابل آن مزد یا حق السعی دریافت می کند. در واقع، با انجام کار از سوی کارگر، کارفرما مکلف به پرداخت حق السعی به وی می باشد. حال در صورت بروز اختلاف چه باید کرد؟

در صورت اختلاف در اثبات رابطه کارگر و کارفرمایی، کارگر باید چه اقدامی انجام دهد؟

امروزه به وفور در جامعه با کارفرمایانی مواجه هستیم که پس از اینکه مدتی کارگر نزد آن ها شروع به کار کرد، او را بدون وجود هیچ دلیل موجه اخراج کرده و کارگر هم که دست خالی است نمی داند چگونه باید رابطه کارگر و کارفرمایی را اثبات نماید تا بتواند حقوق خود را مطالبه کند. اولین گام برای کارگران مراجعه به هیئت های حل اختلاف اداره کار است. ماده 82 آیین نامه دادرسی کار مصوب 1391/07/11در مورد اثبات رابطه کارگر و کارفرمایی مطالب جالبی دارد. این ماده چنین مقرر کرده است:

ماده 82 آیین نامه دادرسی کار: ادله اثبات دعوا در مراجع حل اختلاف کار به ترتیب شامل اقرار، اسناد و امارات می‌باشند. گواهی گواهان می‌تواند با رعایت شرایط اماره محسوب شود.

از این رو، کارگر برای اثبات رابطه کارگر و کارفرمایی می تواند به اقرار کارفرما (معمولاً کارفرمایان اقرار نمی کنند)؛ اسناد و امارات (نشانه ها شامل استشهادیه و شهادت شهود) استناد نماید.

بنابراین، کارگر با در دست داشتن ادله خود می تواند به هیئت های تشخیص اداره کار مراجعه کند و دادخواستی پیرامون اثبات رابطه کارگر و کارفرمایی علیه کارفرمای بی رحم خود تنظیم نماید.

ادله اثبات رابطه کارگر و کارفرمایی چیست؟

مهمترین ادله ای که کارگر می تواند با توسل به آن ها رابطه کارگر و کارفرمایی خود را اثبات کند، عبارتند از:

  • قراردادکار: در صورتی که کارگر و کارفرما قراردادی با یکدیگر منعقد کرده باشند، این امر اثبات رابطه کارگر و کارفرمایی را بسیار آسان می سازد؛ اما متأسفانه بسیاری از کارفرمایان پس از انعقاد قرارداد کار از تحویل آن به کارگر خودداری می کنند و از این جهت دست کارگر برای اثبات رابطه کارگر و کارفرمایی خالی است. پس بهتر است پس از انعقاد قرارداد کار، کارگر، یک نسخه از قرارداد کار را از کارفرمای خود مطالبه نماید.

  • وجود بیمه: به موجب ماده 148 قانون کار، کارفرمایان باید کارگران تحت امر خود را بیمه نمایند. بیمه کردن کارگران راهی برای اثبات رابطه کارگر و کارفرمایی است. بسیاری از کارفرمایان ممکن است نوشته ای از کارگر اخذ نمایند که در آن کارگر اقرار نماید هیچ گونه ادعایی نسبت به بیمه نخواهد داشت. اما باید توجه نمود این نوشته از ارزش و اعتبار قانونی برخوردار نیست. ماده 148 قانون کار در این خصوص مقرر می دارد:

ماده 148 قانون کار: کارفرمایان کارگاه های مشمول این قانون مکلفند بر اساس قانون تامین اجتماعی، نسبت به بیمه نمودن کارگران واحد خود اقدام نمایند.

  • اقرار کارفرما: باید توجه داشت که اقرار کارفرما، به عنوان مهمترین دلیل می تواند احراز رابطه کارگر و کارفرمایی را بدون هیچ مشکلی امکان پذیر سازد؛ اما متأسفانه در عمل کارفرمایان تا حد امکان به منظور خودداری از پرداخت حقوق کارگر از اقرار صریح نسبت به وجود رابطه کارگر و کارفرمایی خودداری می نمایند.
  • پرداخت مزد و حق السعی در مواعد معین: چنانچه کارفرما در موعد معین، مثلاً در پایان هر ماه مبلغی را به حساب کارگر واریز نماید و این مبلغ طی چند ماه در موعد معین و منظم تکرار شود، کارگر می تواند به راحتی نسبت به اثبات رابطه کارگر و کارفرمایی اقدام کند. البته ممکن است کارفرمایان به صورت دستی و نقدی حقوق را به کارگر پرداخت کنند و از او نیز رسیدی دریافت کنند مبنی بر اینکه هیچ گونه ادعایی نیست به حقوق خود ندارد. بنابراین، کارگران باید مواظب چنین رفتارهایی از سوی کارفرمایان باشند.

  • تحقیق و معاینه محلی: کارگر می تواند تقاضا کند که از محل کار بازرسی و تحقیق به عمل آورد، در این صورت سایر افراد حاضر در محل ممکن است حضور کارگر را در محل کار تأیید کنند. ماده 88 آیین دادرسی کار در این خصوص چنین بیان کرده است:

ماده 88 آیین دادرسی کار: مرجع رسیدگی‌کننده می‌تواند به تشخیص خود یا به درخواست هر یک از طرفین دعوا، قرار تحقیق محلی صادر نماید.

  • شهادت شهود: قانون کار در مورد شهادت شهود به صراحت صحبتی نکرده است؛ اما جمع آوری استشهادیه و شهادت شهود ممکن است اماره و قرینه ای برای اثبات رابطه کارگر و کارفرمایی باشد و در قریب ذهن قاضی کمک زیادی نماید.

به هر روی اثبات رابطه کارگر و کارفرمایی نیازمند مشاوره با وکلا و کارشناسان حقوقی است. مؤسسه حقوقی ترنم عدالت شما را تا رسیدن به حقوقتان یاری می نماید.